Bezpieczna energia z odpadów

Spalarnie śmieci śmierdzą, są nieekologiczne i drogie?

Czy spalarnie są drogie i nieekologiczne? Spalarnie śmieci są uciążliwe dla mieszkańców? Świat wycofuje się z ich budowy? A może problem śmieci można rozwiązać bez spalarni odpadów? Posłuchaj głosu eksperta. Na pytania odpowiada dr inż. Tadeusz Pająk z AGH Kraków, Wydział Inżynierii Mechanicznej i Robotyki, Katedra Systemów Energetycznych i Urządzeń ochrony Środowiska.

Spalarnie Odpadów: Czy bez budowy spalarni uda się rozwiązać problem przepełnionych polskich śmietnisk?
Dr inż. Tadeusz Pająk: Być może tak, ale nie będzie to zgodne z wymaganiami prawa wspólnotowego ani bezpieczne dla środowiska. Pomimo najbardziej zaawansowanych metod recyklingu materiałowego i organicznego, jaki uzyskują wiodące w zakresie współczesnej gospodarki odpadami komunalnymi kraje UE nie udało się nikomu zagospodarować odpadów bez użycia metod termicznych, które uzupełniają recykling. Przykładem są: Dania (od 1998 roku nie ma tam składowania odpadów w nieprzetworzonej postaci), Belgia, Austria (od 2004) Niemcy (od 01,06.2005), Holandia czy Szwecja. A zatem współczesny model systemu zagospodarowania odpadów komunalnych to wzajemne i kompatybilne połączenie dwóch podstawowych metod: recyklingu materiałowego i organicznego z odzyskiem energii. Dowodem są odpowiednie statystyki EUROSTAT np. za rok 2010

Spalarnie Odpadów: Przeciwnicy często podkreślają: spalanie odpadów jest najdroższą metodą ich niszczenia?
Dr inż. Tadeusz Pająk: Po pierwsze nie jest to metoda niszczenia. Główną obecnie metodą bezpowrotnego niszczenia odpadów jest ich składowanie, które jednocześnie na wiele lat niszczy środowisko i pozostawia przyszłym pokoleniom aktywne reaktory chemiczne. Spalanie odpadów to obecnie odzysk energii z odpadów i tak też tę metodę traktuje najnowsza dyrektywa ramowa o odpadach (dyrektywa 2008/98/WE). Musi być jednak spełniony warunek w postaci odpowiedniej wartości współczynnika efektywności odzysku energii. Musi on być wyższy niż 0,65. Wszystkie polskie projektowane obecnie zakłady odzysku energii z odpadów posiadają ten współczynnik na poziomie większym od 0,65 i produkują energie elektryczną i ciepło dla systemu sieciowego. Sprzedaż energii – posiadającej cechy OZE i pochodzące stąd zbywalne na giełdzie zielone certyfikaty oraz sprzedaż ciepła powodują, że wynikające stąd zyski sprawiają, że spalanie nie musi być najdroższą metoda zagospodarowania odpadów. Trzeba jednak przyznać, że nie jest to metoda tak tania jak składowanie, które najbardziej niszczy środowisko (niekontrolowana emisja metanu, czyli zagrożenie efektu cieplarnianego, a ponadto emisja do wód gruntowych). Nasze krajowe opłaty środowiskowe za składowanie są nadal niewspółmiernie niskie wobec zagrożeń i związanych z tym strat, jakie ze składowaniem są związane.

Spalarnie Odpadów: Odpady z polskich koszy na śmieci nie nadają się do palenia z uwagi na niską kaloryczność. Taki argument często stawiają przeciwnicy spalarni.
Dr inż. Tadeusz Pająk: Tak może stwierdzić tylko laik. Proszę dobrze na ten kosz spojrzeć. Jest tam wiele takich frakcji, które powodują, że odpady zmieszane, nawet po dobrze przeprowadzonej selektywnej zbiórce odpadów u źródła ich powstawania, spalają się w sposób autotermiczny, to znaczy raz rozpoczęty proces spalania nie wymaga jego dalszego podtrzymywania paliwem konwencjonalnym. Aktualnie krajowe odpady komunalne dogoniły już kaloryczność odpadów z rozwiniętych krajów UE. Ich wartość opałowa jest zbliżona do wartości opałowej węgla brunatnego.

Spalarnie Odpadów: To wytoczę kolejny zarzut: spalarnia truje i nie da się uniknąć zanieczyszczeń?
Dr inż. Tadeusz Pająk: To pogląd z lat 70 czy 80 ubiegłego wieku. Nie będę z nim dyskutować, bo nie ma sensu. Proszę pojechać do centrum miast, np.: Sztokholmu, Osaki, Wiednia, Zurychu, Monachium, Paryża i wielu innych i zapytać mieszkańców tych miast czy wobec pracujących w tych miastach spalarni czują się zagrożeni. To jest moja odpowiedź.

Spalarnie Odpadów: Zaraz ktoś zripostuje: spalarnie śmierdzą i są nieekologiczne?
Dr inż. Tadeusz Pająk: Odpowiedź na to czy są nieekologiczne zawarta jest w poprzednim pytaniu. A czy śmierdzą? Może się zdarzyć, jeśli ktoś będzie stał tuż przy zbiorniku na odpady, gdy akurat wyładowywane są do nich odpady przywiezione z miasta. Normalnie jednak każdy zbiornik jest tak zaprojektowany, aby niezbędne do spalania powietrze, tzw powietrze pierwotne, zasysane było wprost z tego zbiornika. Z tym powietrzem niesiony jest do spalania nie tylko tlen, ale wszelkie odory, które zgodnie z wszelkimi prawami natury mogą powstawać w tak dużej masie odpadów czasowo zgromadzonych przed ich spalaniem. Zasysanie powietrza wprost ze zbiornika zwanego bunkrem powoduje, że w tym zbiorniku panuje cały czas odpowiednie podciśnienie, przez co nawet przy otwartych podczas wyładunku drzwiach powietrze wraz z odorami nie wydostaje się na zewnątrz.

Spalarnie Odpadów: To słyszałem jeszcze taki głos. Świat wycofuje się ze spalarni?
Dr inż. Tadeusz Pająk: Długo jeszcze nie będzie musiał się wycofywać. Na razie jest ich ponad 2000. W Chinach przybywają ich dziesiątki w ciągu miesiąca. W Japonii jest ich ponad 1200, w krajach UE ponad 450 i budowane są nadal nowe, np. w Wielkiej Brytanii, Francji, Szwajcarii, we Włoszech i w nowych krajach UE, gdzie ich dotąd nie było.

Spalarnie Odpadów: Mamy wiele alternatyw dla spalarni?
Dr inż. Tadeusz Pająk: Może i mamy, ale kto je naprawdę widział. Dlaczego tak bogate kraje jak UE, Japonia czy Szwajcaria  nie sięgają po nie?. Zrobili to swojego czasu Niemcy, gdy z końcem lat 90- tych uwierzyli i rozpoczęli budowę kilku alternatywnych do spalania instalacji, które są nadal z racji definicji spalarniami, opartych na procesach pirolizy, zgazowania, czy kombinacji tych procesów. Ponieśli straty rzędu  1 mld Euro. Podobnie wyglądają ciągle technicznie niedojrzałe instalacje wykorzystujące energię plazmy.

Spalarnie Odpadów: Dlaczego w Polsce dotąd nie było spalarni?
Dr inż. Tadeusz Pająk: Zależy jak głęboko wstecz patrzeć. Przed II wojną światową były dwie, w Warszawie i w Poznaniu. Odbudowujący się po latach niewoli kraj było wówczas stać, aby je zbudować, biorąc wówczas przykład z innych krajów, jak Szwajcarii, Dani czy Anglii. Po II wojnie światowej żyliśmy do 1989 w zupełnie innej  “bajce” politycznej. Ochrona środowiska, gospodarka odpadami, spalarnie odpadów, które w latach 70-tych seryjnie powstawały w tzw. zachodniej Europie nas nie interesowały.

Spalarnie Odpadów: Czemu Polacy tak panicznie boją się budowy spalarni?
Dr inż. Tadeusz Pająk: To pytanie prowokuje do zastanowienia, dlaczego Polacy nie obawiają się o swoje zdrowie i o zdrowie swoich dzieci tak masowo spalając odpady w swoich domowych piecach, ale o tym w zakończeniu. Kto stwierdził, że Polacy panicznie boją się spalarni? Jakie badania opinii społecznej w tym względzie ten pogląd potwierdzają? Może warto byłoby je przytoczyć na potwierdzenie tej tezy. Ja mam inny pogląd. Proszę zapoznać się z ankietami prowadzonymi przez specjalistyczne i wiarygodne ośrodki badań opinii społecznej, jakie realizowano przy okazji projektów budowy spalarni w polskich dużych miastach. W Krakowie np. ponad 85 proc. mieszkańców mówi spalarniom TAK. Mieszkańcy polskich miast mogą już podróżować i widzą na własne oczy coś, co się nazywa spalarnią. Widzą, że obok żyją normalnie ludzie. Widzą, że na szwajcarskich łąkach, tuż obok kominów spalarni, pasą się krowy, a ich mleko wcale nie jest zatrute dioksynami. Z tego mleka produkowane są najlepsze szwajcarskie czekolady. Nie będziemy ich już kupować? Inną kwestią jest natomiast tzw. syndrom NIMBY – nie na moim podwórku, nie pod moim oknem. Z tym zjawiskiem, trudno dyskutować, choć dyskutować trzeba i to zawsze. Stąd dałem się namówić na tę ankietę, na te pytania. A teraz kwestia spalania odpadów we własnych piecach. Zjawisko to wcale nie maleje, a staje się coraz bardziej powszechne. Ocenia się, że około 2 mln ton odpadów w skali roku jest unieszkodliwianych przez domowy komin. Na marginesie dodam, że obecnie zaprojektowane w kraju spalarnie będą mogły, jak ich projekty zakończą się pozytywnym finałem, spalić nie więcej niż 1 mln ton w skali roku. Kominy projektowanych spalarni będą pod permanentną kontrolą służb ochrony środowiska i kontrolą mieszkańców, gdyż praca tych spalarni będzie non stop monitorowana a wyniki, w tym stężenia emisji zanieczyszczeń, będą dostępne w internecie. Emisje z kominów nowoczesnych spalarni w żaden sposób nie da się porównać z kominami domowymi, przez które przechodzą tak wielkie ilości śmieci. Niemal regułą stało się, że w małych gminach sortuje się odpady na te do kubła (albo często nadal do lasu) i na te, które można spalić i zaoszczędzić na ciągle droższym tradycyjnym opale. Skutkiem są opadające do przestrzeni obłoki spalin, którymi oddychają przez około 5 miesięcy w skali roku sprawcy tych praktyk, ich sąsiedzi i małe dzieci. Spaliny te zawierają nieporównywalnie większe ładunki toksycznych zanieczyszczeń niż kontrolowany komin nowoczesnej spalarni.

Spalarnie Odpadów: Co możemy zyskać dzięki spalarniom?
Dr inż. Tadeusz Pająk: Dużo. Po pierwsze mamy możliwość spełnienia wymagań prawa wspólnotowego i możliwość systematycznej redukcji składowania odpadów, w tym najbardziej niebezpiecznych dla efektu cieplarnianego odpadów ulegających biodegradacji. Mamy, więc na lata rozwiązany problem, ale nie zapominamy o obowiązkach sukcesywnego wzrostu kwoty recyklingu, bo i to wymusza prawo. Mamy ponadto, niezależne od konwencjonalnych nośników, źródło energii, w tym energii o wszelkich cechach energii ze źródeł odnawialnych, Mając to źródło podnosimy własne bezpieczeństwo energetyczne.